6°

Nowa Ruda

Menu

Kanal RSS

 Reklama  
  O-MIESCIE: Historia II
W drugiej poowie XII w. nastpowaa intensywniejsza ni dotychczas niemiecka kolonizacja po lskiej stronie Sudetw. Najprawdopodobniej w tym czasie osadnicy przybywali na teren dzisiejszej Nowej Rudy. Pocztkowo karczowano lasy i na tej bazie tworzono zalki osad ludzkich poza istniejcymi w tym czasie i silnie zaludnionymi terenami Ziemi Kodzkiej. Pierwsz historyczn wzmiank o Nowej Rudzie odnotowano w 1337 r. (nazwa miasta figuruje tam jako Neven Rode). Traktowaa ona o deklarowanym przez proboszcza Reynharda rocznym czynszu w wysokoci jednej marki. Opata miaa by przeznaczona na szpital i koci w Kodzku. Na tej podstawie mona stwierdzi istnienie parafii katolickiej na terenie miasta. Od poowy XIV wieku, przez pi lat miasto naleao do Hannusa Wusthuba, ktry by pierwszym odnotowanym wacicielem tego terenu. Dokument z 1350 r. mwicy Johanesie Wustenhube z Neurod, wskazuje na zmian nazwy miejscowoci, kolejny dokument z tego samego roku nazywa miasto Nowinrode. W 1352 roku Nowa Ruda, wraz z 5 okolicznymi wsiami (Woliborzem, Jugowem, Drogosawiem, Ludwikowicami i wierkami) zostaa sprzedana rodzinie von Donyn z pogranicza czesko-uyckiego. Gwnym nabywc by Hensel von Donyn, syn Ottona. Z dokumentw sprzeday wynika, e w tym czasie Nowa Ruda zwana bya Newenrode i posiadaa murowany dwr. Osiem lat pniej w 1360 roku cesarz Karol IV przekaza miasto Jaroslausowi von Donyn jako dobro lenne. Z przekazw kronikarza Ziemi Kodzkiej, Jospha Kglera, nowy waciciel, wraz z brami dokumentem nadaje bliej nie sprecyzowane przywileje i artykuy miejscowym tkaczom. Podobne przywileje, jak wynika z dalszych doniesie kronikarza otrzymali w 1404 noworudzcy szewcy. W 1416 “burgrabiowie z Nowej Rudy”, Otton II, Wenzel II, i Heinrich II von Donyn przy obecnoci awnikw i przysigych, nadaj porzdek cechowy sukiennikom.

W latach 1427-1429 nastpi najazd husytw na Now Rud. Podczas jego trwania zaginy pierwsze ksigi przywilejw i spalono noworudzki koci i zamek. W tym samym czasie zmarli dwaj “burgrabiowie” Otto II i Henryk II, natomiast w pi lat pniej Henrich i Wenzez von Donyn prawdopodobnie na prob mieszkacw, nadaj im ponownie prawa, w formie szczegowych przepisw, normujcych np. pow ryb w miejscowej rzece. W 1472 r. ganie linia mskich potomkw rodziny von Donyn. Teren noworudzki przechodzi jako dobro lenne w rce Jerzego Stillfrieda, rycerza krla czeskiego, Jerzego z Podiepradw, na podstawie dokumentu ksicia Henryka Starszego Zibickiego z 3 maja, potwierdzajcego przekazanie dbr lennych przez krla Jerzego. Stillfried w wietle owego dokumentu mia obowizek polubi znacznie modsz od siebie siostr zmarego Fryderyka – Ann von Donyn, oraz zapewni utrzymanie i rednie wyposaenie pozostaym siostrom i ich jeszcze yjcej matce. W roku 1484 rozpocz si spr o miejsko Nowej Rudy toczony midzy miastami krlewskimi Ziemi Kodzkiej. Spr zakoczy si w 1569 r., kiedy cesarz Maksymilian II odpowiedzia listem skarcym si miastom, w ktrym uzna status Nowej Rudy, jednak nie potwierdzi tego faktu wasnym przywilejem.

Kolejnym odnotowanym faktem w historii miasta by udzia onierzy z Nowej Rudy w wojnie 30-letniej. Brali oni udzia w nieudanej wyprawie do Grnych uyc, w celu powstrzymania wojsk saskich i obronie Budziszyna. Uczestniczyli take w przegranej dla Czechw bitwie pod Bia Gr. Rok pniej nastpi atak wojsk saskich od strony Broumova, najazd odparto dziki posikom z Kodzka, w walkach odnotowano 30 zabitych i wielu rannych. W listopadzie tego samego roku nastpi atak wojsk noworudzkich na czesk wie oniov w okolicach Broumova, zabito tam 8 mieszkacw. Czwartego grudnia pk Goldstein zaj Now Rud na rzecz Sasw. W 1622 wojska saskie wycofay si z miasta, jednak w maju miasto zostao spalone i spldrowane przez oddziay hrabiego Bernarda Thurna. Podczas tego najazdu wzito do niewoli Bernarda Stillfrieda i jego syna.

Rok 1633 przynis epidemi dumy. W wyniku choroby zmaro 990 osb, natomiast w 1650 r. miasto spustoszy grony poar. Kolejne wzmianki datowane s na rok 1721, kiedy to grona powd zniszczya wczesn ulic Szewsk dzi Piastw. Wraz z kocem I wojny lskiej, Ziemia Kodzka zostaa sprzedana przez elektora bawarskiego Karola krlowi pruskiemu Fryderykowi II, za cen 400 tys. talarw. 20 lutego 1742 r. dziedziczka Nowej Rudy Maria Anna Stillfried zoya hod krlowi pruskiemu, przez ten akt ziemie trafiy pod panowanie Prus.

Kolejnym istotnym wydarzeniem w dziejach miasta jest napa oddziaw Bawarskich i Wirtemberskich, walczcych u boku Napoleona. Miasto zostao zrabowane, a oddziay stacjonoway tam przez dwa dni. 14 lutego do Nowej Rudy wkroczy kolejny trzytysiczny oddzia Bawarczykw pod dowdztwem gen. Lefebvre’a. Miasto zostao spldrowane niemal doszcztnie. W 1810 r. Fryderyk August Stiellfried, odstpi dobra noworudzkie z pominiciem Ludwikowic szwagrowi swego brata hrabiemu Antoniemu Magnisowi, rezydujcemu na zamku w Bokowie, rodzina von Magnis bya administratorem tych ziem, z pominiciem Radkowa i miasta Nowej Rudy do czasw II wojny wiatowej. Czerwiec 1829 r. przynis kolejn wielk powd, w trakcie ktrej zniszczonych zostao 90 domostw, natomiast w 1843 r. powstaa pierwsza gazeta zaoona przez Wenzela Wilhelma Klambta. Wydawnictwo nosio nazw “Der Hausfreund” i w roku 1844 liczyo 450 staych abonentw, a w 1847 ju 1200. Od 1881 do 1907 r. wydawc gazety by Georg Rose. W 1847 wybudowano drog biegnc z Bielawy do Nowej Rudy przez Przecz Woliborsk. W tym te roku nastpiy wypadki zwizane z Wiosn Ludw sprowokowane 3 maja sprzeda zboa po niszych cenach, wymuszonych na kupcach przez spoeczestwo. W nocy z 3 na 4 maja mieszkacy intensywnie patrolowali miasto, w obawie przed 600 osobow grup mieszkacw Bielawy, majcych niejako maszerowa z zamiarem napaci na Nowa Rud. Pogoska okazaa si nieprawdziwa, a miasto pozostao bezpieczne.

W 1848 r. zorganizowano huczn imprez dla uczczenia rewolucji berliskiej i zapowiadanemu zjednoczeniu Niemiec. Pierwszego sierpnia 1855 miasto stao si siedzib nowoutworzonego powiatu noworudzkiego, obejmujcego 6 mil kwadratowych i liczcego okoo 45 tys. mieszkacw. Nowa jednostka administracyjna obejmowaa dwa miasta tj. Now Rud i Radkw, a take 37 wsi. W takim wymiarze powiat przetrwa do 1 padziernika 1932 r.

W 1879 r. doprowadzono do miasta lini kolejow, czc Now Rud z Kodzkiem. Rok pniej ukoczono budow kolejnego odcinka kolei czcego miasto z Wabrzychem. Wraz z rozwijajcym si yciem kulturalnym i turystycznym powstaa w 1881 r. noworudzka sekcja Kodzkiego Towarzystwa Grskiego (Glatzer Gebirgsverein). 23 maja 1884 wybuch na rynku poar, w wyniku ktrego spali si koci parafialny, z archiwum uratowano zaledwie kilka aktw, ocalaa ksiga chrztw od roku 1624 i ksigi zalubionych i zmarych od 1726 r., 41 domw ulego cakowitemu zniszczeniu, a 30 zostao uszkodzonych. Do roku 1923 nie odnotowano waniejszych dla miasta wydarze. Czas I wojny wiatowej, nie pozostawi pitna, poniewa pooga wojenna nie przetoczya si po terenach Nowej Rudy. Dopiero 1923 rok przynis zamieszki i niepokoje. Gd, oraz wysokie ceny spowodoway spoeczne niepokoje w wyniku kontrowersyjnej decyzji miejscowego landrata, ktry wysa kilka wagonw z ywnoci do pobliskiego Wabrzycha. Zamieszki tumia policja wezwana ze widnicy, w wyniku strzelaniny mier ponioso 14 osb, a zdarzenie upamitnia pomnik na lokalnym cmentarzu.

W XX w. na terenie miasta funkcjonowa prnie przemys wydobywczy. W lipcu 1930 roku mia miejsce tragiczny wypadek w kopalni “Wenzeslaus” w Jugowie. Zgino 151 osb, w tym 12 z Nowej Rudy. Tego samego roku w miecie goci kanclerz Niemiec Heinrich Brning. W marcu 1933 r. nastpowa dynamiczny rozwj ruchu narodowosocjalistycznego. W tym te roku doszo do walk ulicznych pomidzy oddziaami SA, a “Reichsbanner”. Zgina jedna osoba. Odwoano ze stanowiska burmistrza miasta Alfreda Becksteina, ktrego miejsce zaj czonek NSDAP Alois Kroemer, piastujcy uprzednio stanowisko inspektora skarbowego w Kodzku. W 1937 roku uroczycie obchodzono 600-letni rocznic istnienia miasta. Z tej okazji wydano kronik Nowej Rudy “Chronik der Stadt Neurode” opracowan przez prof. Josepha Wittiga.

Wybuch II wojny wiatowej nie wnis istotnych faktw w ycie miasta, lokalne czasopisma obszernie relacjonoway przebieg dziaa wojennych na ziemiach polskich. W maju 1941 roku podczas przebijania przekopem pokadu “Franciszek” kopalni “Ruben” doszo do najwikszej katastrofy grniczej w historii miasta. Kopalnia pochona ycie 187 grnikw.



Pocztkiem maja 1945 r. siy radzieckie na Dolnym lsku zostay wzmocnione poprzez przegrupowanie w ten rejon 31 Armii generaa-lejtnanta P. Szafranowa z Prus Wschodnich. Wojska zajy stanowiska bojowe od Nowogrodca nad Kwis do Jawora. Poprzez taki ukad wojsk rejony dziaania 52 i 21 Armii zostay mocno zawone. Wedug szczegowych zada dla wojsk radzieckich na Dolnym lsku przewidyway w pierwszym etapie operacji praskiej, aby 52 Armia opanowaa rejon Zgorzelca i kontynuowaa natarcie w kierunku Liberca. 31 Armia miaa uderzy gwnymi siami w kierunku Jeleniej Gry Piechowic i Jaboca, 21 Armia zostaa skierowana w kierunku Wabrzycha, natomiast ofensyw 59 Armii poprowadzono w kierunku Kodzka, Nachodu i Jarome. Natarcie na Dolnym lsku rozpoczo si zgodnie z planem 7 maja. Armie Radzieckie dziaajce tu na szerokim froncie, przy bardzo maym wsparciu czogw stary si z silnie umocnionymi na swych pozycjach XXXX, VIII i XVII Korpusami 17 Armii. Wojska niemieckie zajmoway pozycje ju od pocztku marca. Silny opr spowolni natarcie, a wojska radzieckie w pocztkowej fazie ofensywy zdobyy niewielki pas terenu o szerokoci 7 – 10 km. Przeom nadszed 8 maja. Dziki przeamaniu si niemieckich, zagroone odciciem: 1 Armia Pancerna i 17 Armia Polowa rozpoczy odwrt, pozostawiajc za sob ariergardy, bronice waniejszych punktw terenowych, miejscowoci, wzw komunikacyjnych i przepraw. Wojska radzieckie wydzielone do pocigu ruszyy, za wycofujcymi si Niemcami omijajc punkty oporu. W tym czasie pozostae wojska wyzwalay kolejne miejscowoci, bronione przez tyln stra. W tym te czasie 59 Armii udao si zdoby wany punkt niemieckiego oporu “siln twierdz pozycji Nibelungw” Kodzko.

Dziaania wojenne ominy poudniow cz Dolnego lska. W dzie po wyzwoleniu Wabrzycha 9 maja 1945 r. radzieccy onierze z 59 Armii wkroczyli do Nowej Rudy, a w czerwcu przybyo siedmiu Polakw. Pierwszym burmistrzem zosta Edward Miernik, a miasto przyczono do powiatu kodzkiego. Tempo nastpujcych po sobie wojennych wypadkw, nie pozwolio uciekajcym wadzom cywilnym i wojskowym na zniszczenie pozostawianych obiektw przemysowych. Jedynym wysadzonym obiektem by most kolejowy na Zatorzu, uszkodzenie linii utrudnio na kilka lat czno z Wabrzychem. Kronikarz Nowej Rudy, ks. Micha Biaows tak opisywa przejcie miasta: “Wojna wiatowa zakoczya si 8 maja 1945 r., gdy front bojowy zblia si wanie do Nowej Rudy. Zaprzestano walki, gdy zaledwie kilka kilometrw na pnocny wschd od miasta ustawiono ju niemieckie baterie armat. Ten szczliwy zbieg wypadkw sprawi, e miasto nie doznao adnych zniszcze ze strony burzy wojennej. Lufy zostawionych pod miastem dzia i cielska dzi wyszabrowanych tankw wiadcz, jak blisk bya Nowa Ruda poogi i zniszczenia”.



MK ©

« Powrt | Dodano: 2002-07-15 | Komentarzy: 3 | Odson: 11672 |  | Drukuj

Komentarze:
Nowa Ruda i okolice pikna jest...
2010-03-05, 10:39:30 |  jakub |  Zgo naduycie
Moje rodzinne miasto - niestety od ponad 20 lat w nim nie byam.
Pozdrawiam wszystkich mieszkacw i ycz, aby to miasto odzyskao dawn wietno.Tutaj na prawd jest cudnie
2010-11-11, 21:30:02 |  Magosia |  Zgo naduycie
,, lepsza Nowa Ruda ni stara blondynka !
2015-12-01, 19:57:04 |  Adamus |  Zgo naduycie

Haso:
Autor:

Komentarz: /400 max

Info Redakcja wortalu www.nowaruda.info owiadcza, e nie odpowiada za tre komentarzy do zamieszczanych artykuw. Za owe treci odpowiadaj ich autorzy. Zabrania si umieszczania treci nawoujcych do przemocy, nienawici, nietolerancji, jak i treci obraliwych wobec Uytkownikw wortalu lub innych osb. Komentarze uznane za obraliwe lub przekraczajce granice tolerancji bd usunite bez poinformowania o tym autorw !!!

Menu

Noworudzianin
Listopad 2019
N Pn Wt r Cz Pt S
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

 ORODEK WYP...
GT U Urbasiw
Cena: od 25 do 40

donate

Dotacje w Bitcoin

  ^Top^

Strona zgodna z HTML 4.01   Korzysta z Apache   Korzysta z MySQL   Korzysta z PHP   Najlepiej czytaj w Firefox  
Wszelkie prawa zastrze�one (c) Nowa Ruda 2002-2006 Kamil Kobak
Aby lepiej ogl�da� wci�nij F11     www.nowaruda.info