18°

Nowa Ruda

Menu

Kanal RSS

 Reklama  
  O-MIESCIE: Historia II
W drugiej połowie XII w. następowała intensywniejsza niż dotychczas niemiecka kolonizacja po śląskiej stronie Sudetów. Najprawdopodobniej w tym czasie osadnicy przybywali na teren dzisiejszej Nowej Rudy. Początkowo karczowano lasy i na tej bazie tworzono zalążki osad ludzkich poza istniejącymi w tym czasie i silnie zaludnionymi terenami Ziemi Kłodzkiej. Pierwszą historyczną wzmiankę o Nowej Rudzie odnotowano w 1337 r. (nazwa miasta figuruje tam jako Neven Rode). Traktowała ona o deklarowanym przez proboszcza Reynharda rocznym czynszu w wysokości jednej marki. Opłata miała być przeznaczona na szpital i kościół w Kłodzku. Na tej podstawie można stwierdzić istnienie parafii katolickiej na terenie miasta. Od połowy XIV wieku, przez pięć lat miasto należało do Hannusa Wusthuba, który był pierwszym odnotowanym właścicielem tego terenu. Dokument z 1350 r. mówiący Johanesie Wustenhube z Neurod, wskazuje na zmianę nazwy miejscowości, kolejny dokument z tego samego roku nazywa miasto Nowinrode. W 1352 roku Nowa Ruda, wraz z 5 okolicznymi wsiami (Woliborzem, Jugowem, Drogosławiem, Ludwikowicami i Świerkami) została sprzedana rodzinie von Donyn z pogranicza czesko-łużyckiego. Głównym nabywcą był Hensel von Donyn, syn Ottona. Z dokumentów sprzedaży wynika, że w tym czasie Nowa Ruda zwana była Newenrode i posiadała murowany dwór. Osiem lat później w 1360 roku cesarz Karol IV przekazał miasto Jaroslausowi von Donyn jako dobro lenne. Z przekazów kronikarza Ziemi Kłodzkiej, Jospha Köglera, nowy właściciel, wraz z braćmi dokumentem nadaje bliżej nie sprecyzowane przywileje i artykuły miejscowym tkaczom. Podobne przywileje, jak wynika z dalszych doniesień kronikarza otrzymali w 1404 noworudzcy szewcy. W 1416 “burgrabiowie z Nowej Rudy”, Otton II, Wenzel II, i Heinrich II von Donyn przy obecności ławników i przysięgłych, nadają porządek cechowy sukiennikom.

W latach 1427-1429 nastąpił najazd husytów na Nową Rudę. Podczas jego trwania zaginęły pierwsze księgi przywilejów i spalono noworudzki kościół i zamek. W tym samym czasie zmarli dwaj “burgrabiowie” Otto II i Henryk II, natomiast w pięć lat później Henrich i Wenzez von Donyn prawdopodobnie na prośbę mieszkańców, nadają im ponownie prawa, w formie szczegółowych przepisów, normujących np. połów ryb w miejscowej rzece. W 1472 r. gaśnie linia męskich potomków rodziny von Donyn. Teren noworudzki przechodzi jako dobro lenne w ręce Jerzego Stillfrieda, rycerza króla czeskiego, Jerzego z Podiepradów, na podstawie dokumentu księcia Henryka Starszego Ziębickiego z 3 maja, potwierdzającego przekazanie dóbr lennych przez króla Jerzego. Stillfried w świetle owego dokumentu miał obowiązek poślubić znacznie młodszą od siebie siostrę zmarłego Fryderyka – Annę von Donyn, oraz zapewnić utrzymanie i średnie wyposażenie pozostałym siostrom i ich jeszcze żyjącej matce. W roku 1484 rozpoczął się spór o miejskość Nowej Rudy toczony między miastami królewskimi Ziemi Kłodzkiej. Spór zakończył się w 1569 r., kiedy cesarz Maksymilian II odpowiedział listem skarżącym się miastom, w którym uznał status Nowej Rudy, jednak nie potwierdził tego faktu własnym przywilejem.

Kolejnym odnotowanym faktem w historii miasta był udział żołnierzy z Nowej Rudy w wojnie 30-letniej. Brali oni udział w nieudanej wyprawie do Górnych Łużyc, w celu powstrzymania wojsk saskich i obronie Budziszyna. Uczestniczyli także w przegranej dla Czechów bitwie pod Białą Górą. Rok później nastąpił atak wojsk saskich od strony Broumova, najazd odparto dzięki posiłkom z Kłodzka, w walkach odnotowano 30 zabitych i wielu rannych. W listopadzie tegoż samego roku nastąpił atak wojsk noworudzkich na czeską wieś Śoniov w okolicach Broumova, zabito tam 8 mieszkańców. Czwartego grudnia płk Goldstein zajął Nową Rudę na rzecz Sasów. W 1622 wojska saskie wycofały się z miasta, jednak w maju miasto zostało spalone i splądrowane przez oddziały hrabiego Bernarda Thurna. Podczas tego najazdu wzięto do niewoli Bernarda Stillfrieda i jego syna.

Rok 1633 przyniósł epidemię dżumy. W wyniku choroby zmarło 990 osób, natomiast w 1650 r. miasto spustoszył groźny pożar. Kolejne wzmianki datowane są na rok 1721, kiedy to groźna powódź zniszczyła ówczesną ulicę Szewską dziś Piastów. Wraz z końcem I wojny śląskiej, Ziemia Kłodzka została sprzedana przez elektora bawarskiego Karola królowi pruskiemu Fryderykowi II, za cenę 400 tys. talarów. 20 lutego 1742 r. dziedziczka Nowej Rudy Maria Anna Stillfried złożyła hołd królowi pruskiemu, przez ten akt ziemie trafiły pod panowanie Prus.

Kolejnym istotnym wydarzeniem w dziejach miasta jest napaść oddziałów Bawarskich i Wirtemberskich, walczących u boku Napoleona. Miasto zostało zrabowane, a oddziały stacjonowały tam przez dwa dni. 14 lutego do Nowej Rudy wkroczył kolejny trzytysięczny oddział Bawarczyków pod dowództwem gen. Lefebvre’a. Miasto zostało splądrowane niemal doszczętnie. W 1810 r. Fryderyk August Stiellfried, odstąpił dobra noworudzkie z pominięciem Ludwikowic szwagrowi swego brata hrabiemu Antoniemu Magnisowi, rezydującemu na zamku w Bożkowie, rodzina von Magnis była administratorem tych ziem, z pominięciem Radkowa i miasta Nowej Rudy do czasów II wojny światowej. Czerwiec 1829 r. przyniósł kolejną wielką powódź, w trakcie której zniszczonych zostało 90 domostw, natomiast w 1843 r. powstała pierwsza gazeta założona przez Wenzela Wilhelma Klambta. Wydawnictwo nosiło nazwę “Der Hausfreund” i w roku 1844 liczyło 450 stałych abonentów, a w 1847 już 1200. Od 1881 do 1907 r. wydawcą gazety był Georg Rose. W 1847 wybudowano drogę biegnącą z Bielawy do Nowej Rudy przez Przełęcz Woliborską. W tym też roku nastąpiły wypadki związane z Wiosną Ludów sprowokowane 3 maja sprzedażą zboża po niższych cenach, wymuszonych na kupcach przez społeczeństwo. W nocy z 3 na 4 maja mieszkańcy intensywnie patrolowali miasto, w obawie przed 600 osobową grupą mieszkańców Bielawy, mających niejako maszerować z zamiarem napaści na Nowa Rudę. Pogłoska okazała się nieprawdziwa, a miasto pozostało bezpieczne.

W 1848 r. zorganizowano huczną imprezę dla uczczenia rewolucji berlińskiej i zapowiadanemu zjednoczeniu Niemiec. Pierwszego sierpnia 1855 miasto stało się siedzibą nowoutworzonego powiatu noworudzkiego, obejmującego 6 mil kwadratowych i liczącego około 45 tys. mieszkańców. Nowa jednostka administracyjna obejmowała dwa miasta tj. Nową Rudę i Radków, a także 37 wsi. W takim wymiarze powiat przetrwał do 1 października 1932 r.

W 1879 r. doprowadzono do miasta linię kolejową, łączącą Nową Rudę z Kłodzkiem. Rok później ukończono budowę kolejnego odcinka kolei łączącego miasto z Wałbrzychem. Wraz z rozwijającym się życiem kulturalnym i turystycznym powstała w 1881 r. noworudzka sekcja Kłodzkiego Towarzystwa Górskiego (Glatzer Gebirgsverein). 23 maja 1884 wybuch na rynku pożar, w wyniku którego spalił się kościół parafialny, z archiwum uratowano zaledwie kilka aktów, ocalała księga chrztów od roku 1624 i księgi zaślubionych i zmarłych od 1726 r., 41 domów uległo całkowitemu zniszczeniu, a 30 zostało uszkodzonych. Do roku 1923 nie odnotowano ważniejszych dla miasta wydarzeń. Czas I wojny światowej, nie pozostawił piętna, ponieważ pożoga wojenna nie przetoczyła się po terenach Nowej Rudy. Dopiero 1923 rok przyniósł zamieszki i niepokoje. Głód, oraz wysokie ceny spowodowały społeczne niepokoje w wyniku kontrowersyjnej decyzji miejscowego landrata, który wysłał kilka wagonów z żywnością do pobliskiego Wałbrzycha. Zamieszki tłumiła policja wezwana ze Świdnicy, w wyniku strzelaniny śmierć poniosło 14 osób, a zdarzenie upamiętnia pomnik na lokalnym cmentarzu.

W XX w. na terenie miasta funkcjonował prężnie przemysł wydobywczy. W lipcu 1930 roku miał miejsce tragiczny wypadek w kopalni “Wenzeslaus” w Jugowie. Zginęło 151 osób, w tym 12 z Nowej Rudy. Tegoż samego roku w mieście gościł kanclerz Niemiec Heinrich Brüning. W marcu 1933 r. następował dynamiczny rozwój ruchu narodowosocjalistycznego. W tym też roku doszło do walk ulicznych pomiędzy oddziałami SA, a “Reichsbanner”. Zginęła jedna osoba. Odwołano ze stanowiska burmistrza miasta Alfreda Becksteina, którego miejsce zajął członek NSDAP Alois Kroemer, piastujący uprzednio stanowisko inspektora skarbowego w Kłodzku. W 1937 roku uroczyście obchodzono 600-letnią rocznicę istnienia miasta. Z tej okazji wydano kronikę Nowej Rudy “Chronik der Stadt Neurode” opracowaną przez prof. Josepha Wittiga.

Wybuch II wojny światowej nie wniósł istotnych faktów w życie miasta, lokalne czasopisma obszernie relacjonowały przebieg działań wojennych na ziemiach polskich. W maju 1941 roku podczas przebijania przekopem pokładu “Franciszek” kopalni “Ruben” doszło do największej katastrofy górniczej w historii miasta. Kopalnia pochłonęła życie 187 górników.



Początkiem maja 1945 r. siły radzieckie na Dolnym Śląsku zostały wzmocnione poprzez przegrupowanie w ten rejon 31 Armii generała-lejtnanta P. Szafranowa z Prus Wschodnich. Wojska zajęły stanowiska bojowe od Nowogrodźca nad Kwisą do Jawora. Poprzez taki układ wojsk rejony działania 52 i 21 Armii zostały mocno zawężone. Według szczegółowych zadań dla wojsk radzieckich na Dolnym Śląsku przewidywały w pierwszym etapie operacji praskiej, aby 52 Armia opanowała rejon Zgorzelca i kontynuowała natarcie w kierunku Liberca. 31 Armia miała uderzyć głównymi siłami w kierunku Jeleniej Góry Piechowic i Jabłońca, 21 Armia została skierowana w kierunku Wałbrzycha, natomiast ofensywę 59 Armii poprowadzono w kierunku Kłodzka, Nachodu i Jaromeř. Natarcie na Dolnym Śląsku rozpoczęło się zgodnie z planem 7 maja. Armie Radzieckie działające tu na szerokim froncie, przy bardzo małym wsparciu czołgów starły się z silnie umocnionymi na swych pozycjach XXXX, VIII i XVII Korpusami 17 Armii. Wojska niemieckie zajmowały pozycje już od początku marca. Silny opór spowolnił natarcie, a wojska radzieckie w początkowej fazie ofensywy zdobyły niewielki pas terenu o szerokości 7 – 10 km. Przełom nadszedł 8 maja. Dzięki przełamaniu sił niemieckich, zagrożone odcięciem: 1 Armia Pancerna i 17 Armia Polowa rozpoczęły odwrót, pozostawiając za sobą ariergardy, broniące ważniejszych punktów terenowych, miejscowości, węzłów komunikacyjnych i przepraw. Wojska radzieckie wydzielone do pościgu ruszyły, za wycofującymi się Niemcami omijając punkty oporu. W tym czasie pozostałe wojska wyzwalały kolejne miejscowości, bronione przez tylną straż. W tym też czasie 59 Armii udało się zdobyć ważny punkt niemieckiego oporu “silną twierdzę pozycji Nibelungów” Kłodzko.

Działania wojenne ominęły południową część Dolnego Śląska. W dzień po wyzwoleniu Wałbrzycha 9 maja 1945 r. radzieccy żołnierze z 59 Armii wkroczyli do Nowej Rudy, a w czerwcu przybyło siedmiu Polaków. Pierwszym burmistrzem został Edward Miernik, a miasto przyłączono do powiatu kłodzkiego. Tempo następujących po sobie wojennych wypadków, nie pozwoliło uciekającym władzom cywilnym i wojskowym na zniszczenie pozostawianych obiektów przemysłowych. Jedynym wysadzonym obiektem był most kolejowy na Zatorzu, uszkodzenie linii utrudniło na kilka lat łączność z Wałbrzychem. Kronikarz Nowej Rudy, ks. Michał Białowąs tak opisywał przejęcie miasta: “Wojna światowa zakończyła się 8 maja 1945 r., gdy front bojowy zbliżał się właśnie do Nowej Rudy. Zaprzestano walki, gdy zaledwie kilka kilometrów na północny wschód od miasta ustawiono już niemieckie baterie armat. Ten szczęśliwy zbieg wypadków sprawił, że miasto nie doznało żadnych zniszczeń ze strony burzy wojennej. Lufy zostawionych pod miastem dział i cielska dziś wyszabrowanych tanków świadczą, jak bliską była Nowa Ruda pożogi i zniszczenia”.



MK ©

« Powrót | Dodano: 2002-07-15 | Komentarzy: 3 | Odsłon: 8724 |  | Drukuj

Komentarze:
Nowa Ruda i okolice piękna jest...
2010-03-05, 10:39:30 |  jakub |  Zgłoś nadużycie
Moje rodzinne miasto - niestety od ponad 20 lat w nim nie byłam.
Pozdrawiam wszystkich mieszkańców i życzę, aby to miasto odzyskało dawną świetność.Tutaj na prawdę jest cudnie
2010-11-11, 21:30:02 |  Małgosia |  Zgłoś nadużycie
,, lepsza Nowa Ruda niż stara blondynka !
2015-12-01, 19:57:04 |  Adamus |  Zgłoś nadużycie

Hasło:
Autor:

Komentarz: /400 max

Info Redakcja wortalu www.nowaruda.info oświadcza, że nie odpowiada za treść komentarzy do zamieszczanych artykułów. Za owe treści odpowiadają ich autorzy. Zabrania się umieszczania treści nawołujących do przemocy, nienawiści, nietolerancji, jak i treści obraźliwych wobec Użytkowników wortalu lub innych osób. Komentarze uznane za obraźliwe lub przekraczające granice tolerancji będą usunięte bez poinformowania o tym autorów !!!

Menu

Noworudzianin
Sierpień 2017
N Pn Wt Śr Cz Pt S
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31    

 AGROTURYSTYKA
Pokoje gościnne - Rzeczka 29
Cena: od 15 do 25

donate

Dotacje w Bitcoin

  ^Top^

Strona zgodna z HTML 4.01   Korzysta z Apache   Korzysta z MySQL   Korzysta z PHP   Najlepiej czytaj w Firefox  
Wszelkie prawa zastrzeżone (c) Nowa Ruda 2002-2006 Kamil Kobak
Aby lepiej oglądać wciśnij F11     www.nowaruda.info